Unieważnienie małżeństwa – kiedy jest możliwe?

Unieważnienie małżeństwa na gruncie prawa polskiego może nastąpić tylko w określonych sytuacjach. Jest to jedna z możliwych przyczyn ustania małżeństwa – pozostałymi z nich są orzeczenie rozwodu, śmierć małżonka lub uznanie małżonka za zmarłego. Kiedy możliwe jest dokonanie unieważnienia małżeństwa?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje kilka różnych podstaw, które pozwalają na unieważnienie małżeństwa. Każda z nich ma swoją specyfikę i różni się od innych. Poniżej prezentujemy powody, które mogą stać się podstawą do dokonania unieważnienia małżeństwa.

Powodami unieważnienia małżeństwa mogą być:

  • brak wymaganego przepisami prawa wieku małżonków
  • choroba psychiczna małżonka lub jego niedorozwój umysłowy
  • ubezwłasnowolnienie małżonka, za wyjątkiem przypadku, gdy ubezwłasnowolnienie zostało uchylone
  • pokrewieństwo lub powinowactwo pomiędzy małżonkami
  • pozostawianie przez małżonka w innym związku małżeńskim
  • gdy zachodzi stosunek przysposobienia pomiędzy małżonkami

Oprócz zajścia tych przesłanek małżeństwo może być także unieważnione w innych sytuacjach. Dotyczy to głównie wady oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński – przypadki, gdy jest to możliwe, prezentujemy poniżej.

Z wadą oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeńskim mamy do czynienia wtedy, gdy:

  • oświadczenie zostało złożone przez osobę, która znajdowała się w stanie wyłączającym świadome wyrażanie swojej woli
  • oświadczenie zostało wyrażone pod wpływem błędu co do tożsamości małżonka
  • oświadczenie zostało wyrażone pod wpływem bezprawnej groźby małżonka lub osoby trzeciej, gdy z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się bać, że jemu samemu lub innej osobie grozi niebezpieczeństwo

Ponadto Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje jeszcze jedną przyczynę unieważnienia małżeństwa – dotyczy ona braku zezwolenia sądu na wejście w związek małżeński.

Kto jest upoważniony do unieważnienia małżeństwa?

Unieważnienie małżeństwa każdorazowo orzeka sąd. Aby rozpocząć procedurę, konieczne jest wytoczenie powództwa przez tę osobę, która jest do tego uprawniona zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Uprawnienie tego rodzaju przysługuje również prokuratorowi. Prokurator dysponuje uprawnieniem do wytoczenia powództwa o unieważnienie małżeństwa niezależnie od uprawnienia pozostałych osób.

Sprawa o unieważnienie małżeństwa

Sprawy tego rodzaju są dość specyficzne. Wobec tego rozstrzygane są w postępowaniu odrębnym. Podczas spraw tego rodzaju sąd orzeka również, który z małżonków doprowadził do zawarcia małżeństwa w tak zwanej złej wierze. Zdarza się również, że sąd orzeka o działaniu w złej wierze obu małżonków.

Orzekanie o złej wierze odbywa się z urzędu – nie ma wtedy potrzeby, żeby powód wnosił takie żądanie do sądu. Do uznania kogoś za działającego w złej wierze, konieczne jest udowodnienie, że w momencie zawierania małżeństwa był on świadomy faktów lub zdarzeń, które są przyczyną nieważności małżeństwa. Nie oznacza to jednak, że małżonek uznany za winnego działania w złej wierze nie może w trakcie postępowania udowodnić braku złej wiary.

W procesie o unieważnienie małżeństwa sąd może dodatkowo rozstrzygać w innych sprawach związanych z małżeństwem, w tym w sprawach dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny i alimentów, a także w ramach pieczy nad dziećmi i wspólnego mieszkania małżonków.

Skutki unieważnienia małżeństwa

W tym przypadku zastosowanie mają przepisy o rozwodzie, dlatego na tej podstawie określa się między innymi stosunek małżonków do wspólnych dzieci i kwestie majątkowe pomiędzy małżonkami. Warto przy tym wskazać, że małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze, jest wówczas traktowany jako winny rozkładu pożycia małżeńskiego.

Gdy potrzebują Państwo pomocy w sprawie dotyczącej unieważnienia małżeństwa, zapraszamy serdecznie do skorzystania z profesjonalnego i kompleksowego wsparcia, które oferuje Joanna Zielińska – radca prawny z Warszawy. Swoim klientom oferuje ona kompleksową obsługę w zakresie prawa rodzinnego i opiekuńczego. Wybierając tę kancelarię, mogą mieć Państwo pewność obsługi na najwyższym poziomie. Zachęcamy do umówienia się na dogodny termin spotkania!